Άποψη / Της Διεύθυνσης Σύνταξης
Η εκρηκτική άνοδος στις τιμές των καυσίμων και η συνεπακόλουθη οικονομική ασφυξία των νοικοκυριών φέρνουν στην επιφάνεια ένα καίριο ερώτημα που απασχολεί κάθε πολίτη: Ποιος πραγματικά κερδίζει από την κρίση; Η απάντηση κρύβεται στα προκλητικά, «ουρανοκατέβατα» κέρδη των ισχυρών παικτών της αγοράς, με τον τελικό λογαριασμό να μετακυλίεται εξολοκλήρου στις πλάτες των καταναλωτών.
Στη δημόσια συζήτηση, η πρόσφατη παρέμβαση του Στέφανου Παραστατίδη έρχεται να βάλει το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων, προσφέροντας μια σκληρή αλλά απόλυτα ρεαλιστική χαρτογράφηση της αγοράς καυσίμων. Σύμφωνα με τον ορισμό του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), ως υπερκέρδος ορίζεται το τμήμα εκείνο της κερδοφορίας που υπερβαίνει την εύλογη απόδοση και προκύπτει από έκτακτες συνθήκες ή ολιγοπωλιακές δομές, χωρίς να δικαιολογείται από το κόστος παραγωγής.
Τα στοιχεία που παραθέτουν πολλοί βουλευτές και επικεφαλείς των κομμάτων, είναι αποκαλυπτικά της στρέβλωσης: ενώ η τιμή των καυσίμων αυξήθηκε κατά +23,5%, τα κέρδη των διυλιστηρίων εκτινάχθηκαν στο εντυπωσιακό +106,6%. Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε μια άμεση επιβάρυνση 20 ευρώ για κάθε γέμισμα ενός τυπικού ρεζερβουάρ 50 λίτρων συγκριτικά με πέρυσι.
Η ανίχνευση αυτής της κερδοσκοπίας δεν είναι αυθαίρετη· απαιτεί τον συνδυαστικό έλεγχο τεσσάρων παραγόντων: κερδοφορία, περιθώριο κέρδους, συγκέντρωση και σχέση κόστους-τιμής. Σε αγορές με έντονα ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά —όπου οι τέσσερις μεγαλύτερες επιχειρήσεις ελέγχουν πάνω από το μισό της δραστηριότητας— προβάλλει ως επιτακτική ανάγκη η αυστηρή παρακολούθηση όχι μόνο της ενέργειας, αλλά και των τροφίμων, των τραπεζών και των τηλεπικοινωνιών.
Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει τον δρόμο. Χώρες όπως η Ρουμανία και η Σλοβενία έχουν επιστρατεύσει βαριά φορολόγηση στα υπερκέρδη των ορυκτών καυσίμων (60% και 80% αντίστοιχα), ενώ η Γερμανία και το Βέλγιο μείωσαν τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα κατώτατα επιτρεπτά όρια της Ε.Ε.. υπήρξαν και υπάρχουν φωνές οιυ ισχυρίζονται ότι αν η Ελλάδα ακολουθούσε αυτό το παράδειγμα μειώνοντας τον ΕΦΚ από τα 0,7 στα 0,359 ευρώ το λίτρο, η τιμή της αμόλυβδης θα μπορούσε να πέσει άμεσα στα 1,7€/λίτρο, ανακουφίζοντας την τσέπη των οδηγών κατά 15 ευρώ ανά γέμισμα.
Το σύνολο των Κομμάτων, δια των Αρχηγών τους σε ομιλίες στην ΔΕΘ λίγο πολύ προσεγγίζουν το όλον του θέματος με το ίδιο σκεπτικό .Αυτό δηλαδή της μείωσης του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα Καύσιμα .
Μια διαφορετική ίσως άποψη, είναι οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ, διά στόματος Νίκου Ανδρουλάκη στη ΔΕΘ, για έναν μόνιμο μηχανισμό φορολόγησης των ολιγοπωλίων μετά από εισήγηση ανεξάρτητων αρχών, κινούνται σίγουρα προς τη σωστή κατεύθυνση, όμως δείχνουν και μια ατολμία σε επιδραστικότερες πολιτικές που δεν είναι άλλες από αυτές της μείωσης του ειδικού φόρου κατανάλωσης που δεδομένης της χρονική στιγμής φαίνονται ποιο επιβεβλημένη από ποτέ .
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των εγχώριων ελεγκτικών μηχανισμών καθίσταται κομβικός. Η ΑΑΔΕ, η Επιτροπή Ανταγωνισμού και η Αρχή Προστασίας Καταναλωτή δεν μπορούν να παραμένουν απλοί παρατηρητές ή καταγραφείς των ανατιμήσεων. Οφείλουν να βγουν μπροστά με επιθετικούς, συστηματικούς ελέγχους σε όλο το μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας. Έχουν την υποχρέωση να ξεσκονίσουν τα πραγματικά περιθώρια κέρδους και να σπάσουν τις εναρμονισμένες πρακτικές, αποδεικνύοντας ότι οι θεσμοί προστατεύουν τον πολίτη και όχι τα μεγάλα συμφέροντα.
Όμως όπως προ είπαμε δεν είμαι βέβαιος ότι αρκεί μόνον αυτό . Ισως συνδυαστικά δηλαδή μείωση φόρου κατανάλωσης με αυστηρότερα και στοχευμένα μέτρα φορολόγησης των υπερκερδών να ήταν ο ιδανικότερος συνδυασμός .
Το μεγάλο, ρητορικό αλλά και βαθύτατα πολιτικό ερώτημα που γεννάται όμως είναι εύλογο:
Αν όλα τα κόμματα βρεθούν αύριο στο τιμόνι της διακυβέρνησης, θα αποτελέσουν αυτές οι προτάσεις το θεσμικό θεμέλιο για τη διάλυση των καρτέλ και την πραγματική ανακούφιση των πολιτών, ή θα θυσιαστούν στον βωμό των αναγκαίων ισορροπιών με τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα;
Η κοινωνία, εξαντλημένη από το συνεχιζόμενο ράλι της ακρίβειας, δεν έχει άλλα περιθώρια για θεωρητικές αναλύσεις. Αναμένει πλέον απτές πράξεις, τολμηρές συγκρούσεις και καθαρές λύσεις από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς και το πολιτικό σύστημα.
Διεύθυνση Σύνταξης
